Historia Wojnicza

Wojnicz posiada bogatą historię. Powstał jako osada przygrodowa przy grodzie kasztelańskim, jaki tu istniał od czasów średniowiecza. Znaleziska z epoki brązu w odległych o 4 km od Wojnicza Łętowicach świadczą nie o tranzycie, lecz o osadnictwie bardziej trwałym. Nie ulega wątpliwości iż na terenie dzisiejszego Wojnicza człowiek mieszkał dużo wcześniej jak wskazują na to neolityczne znaleziska.
Gmina Wojnicz od dawna należała do obszarów, którymi interesowali się archeolodzy. Jedną z przyczyn tego zainteresowania było położenie tego terenu u wylotu Dunajca z Karpat. Ukształtowanie terenu z wielką ilością dogodnych dla osadnictwa form stanowiły naturalne, szczególnie dogodne warunki dla rozwoju osadnictwa. Dodatkowym atutem było położenie na skrzyżowaniu prastarych szlaków biegnących wzdłuż północnej granicy Karpat i doliną Dunajca. Osada wojnicka przypuszczalnie nabrała znaczenia w momencie, gdy plemiona słowiańskie zaczęły tworzyć organizacje państwowe, kiedy władza rodu ustępuje władzy naczelnika plemiennego, a potem księcia. Istotnym jest również fakt, iż grodzisko wojnickie jest datowane na czasy bliskie owym, z których mamy wiadomości o pierwszym państwie w tym rejonie - państwie Wiślan.
Dzięki swojemu położeniu u wylotu kotliny Dunajca osada wojnicka weszła w system organizacji grodowej państwa Bolesława Chrobrego jako ważne jego ogniwo. Jako gród o dość dużym znaczeniu dał podstawy do stworzenia kasztelanii wojnickiej. Według historyków istniała ona już pod koniec XI wieku. W drugiej połowie XII i XIII wieku w okolicach Wojnicza stwierdzono istnienie osadnictwa o charakterze wojskowo- politycznym, prowadzone przez śląskie, węgierskie i mazowieckie rody. W związku z powyższą sytuacją w okolicach Wojnicza wzrasta sieć kościołów parafialnych. W połowie XIII wieku Wojnicz staje się centrum dekanatu, który obejmował zachodnią część kasztelanii. Źródła historyczne podają, że w 1278 roku Wojnicz był miastem, niestety dokładna data otrzymania praw miejskich jest nieznana. Przypuszcza się, że nastąpiło to w 1239 roku w czasie pobytu w Wojniczu dworu książęcego. Na początku XIV wieku Wojnicz liczył około 400 mieszkańców, natomiast okoliczne wsie, wchodzące w skład parafii - 830 ludzi.
Jako ciekawostkę warto w tym miejscu wspomnieć, że prawdopodobnie w Wojniczu powstała najstarsza gotycka rzeźba małopolska - Pieta Wojnicka.
Inną ważną zmianą w życiu Wojnicza na początku XIV wieku był fakt powstania szkoły parafialnej.
Związki Wojnicza, który był miastem królewskim, z dworem królewskim na Wawelu były liczne - wielu dostojników w królewskiej świcie wywodziło się z Wojnicza. Liczne były również związki Wojnicza z Akademią Krakowską - był to okres świetności Wojnicza.

W XVI wieku sytuacja ulega zmianie, króla zaczyna reprezentować w Wojniczu starosta niegrodowy, faktyczny dzierżawca królewszczyzny. Nie było to korzystne, ponieważ starosta dbał o własne zyski, a nie o rozwój miasta. Na stopniowe podupadanie złożyło się także wiele innych przyczyn: zniszczenie w czasie najazdów szwedzkich, okres zaborów, pożary i epidemie oraz głównie upadek miejscowego rzemiosła. Miasto popada w wielką stagnację i marazm, ciszę od czasu do czasu przerywa stacjonujące wojsko lub przejeżdżająca okoliczna szlachta.
Lata pięćdziesiąte i sześćdziesiąte XVIII wieku nieoczekiwanie przynoszą ożywienie. W 1775 roku działa już 11 warsztatów garncarskich, 8 krawieckich, 1 kowalski, 1 ślusarski, 4 kołodziejskie, 1 rymarski, 1 ciesielski oraz 11 warsztatów nieokreślonego charakteru. Można wnioskować, że na przełomie XVIII i XIX wieku istniało w Wojniczu więcej warsztatów rzemieślniczych, np. w 1795 doliczono się 25 warsztatów szewskich, a w 1798 roku już 32. W 1772 roku Wojnicz znajduje się pod rządami austriackimi w wyniku pierwszego rozbioru Polski. Mimo tego rzemiosło nadal się rozwija i w pierwszej połowie XIX wieku znów nadaje zdecydowany ton miastu. Dzięki takiej sytuacji w Wojniczu stworzono siedzibę powiatu, wchodzącego w skład cyrkułu bocheńskiego.
W 1800 roku w Wojniczu urodził się Teofil Żebrowski, wybitny matematyk i archeolog, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.
Reformy administracyjne, które nadeszły razem z Wiosną Ludów, odebrały samorządowi miejskiemu władzę sądowniczą i stworzyły sąd powiatowy. Niestety w 1867 roku zlikwidowano powiat wojnicki i miasto zostało włączone do nowo powstałego powiatu brzeskiego. Równocześnie utworzono samorząd miejski reprezentowany przez burmistrza i radę miejską. Otworzyło to nową kartę w dziejach miasta.
W 1852 roku zbudowano linię kolejową, która ominęła miasto. Było to dla miasta krzywdzące, ponieważ Wojnicz posiadał wówczas potencjał gospodarczy nie dużo mniejszy od Tarnowa, a został odcięty od centrów gospodarczych i kulturalnych. W drugiej połowie XIX wieku w rejonie Wojnicza nastąpiła zmiana szlaków handlowych, wybudowano linię kolejową Kraków - Lwów, a następnie Tarnów - Nowy Sącz. Taka sytuacja sprawiła, że Wojnicz pozostał na peryferiach kapitalistycznego rozwoju gospodarczego i społecznego. Jedynie uzyskanie autonomicznego samorządu miejskiego ożywiło handel i rzemiosło.Na terenie miasta zaczęły działać pierwsze organizacje polityczne i społeczno- oświatowe, wybudowano nową szkołę oraz gmach " Sokoła" z dużą salą widowiskową. Mimo tego miasto stawało się dobrze funkcjonującą dużą wsią.
Tragiczne lata okupacji niemieckiej i trudne lata powojenne ograniczyły możliwości rozwoju Wojnicza. Tarcia polityczne na terenie miasta były silne, doprowadziło to do utraty z dniem 1 maja 1935 roku praw miejskich przez Wojnicz. Nastąpiło to w bardzo nieodpowiednim momencie, ponieważ wówczas miasto zaczynało żyć i rozwijać się. Powstawały warsztaty rzemieślnicze, spółdzielnia rzemieślnicza, ośrodek zdrowia, przedszkole. Wybuch II wojny światowej niszczy to wszystko. Wojnicz bardzo ucierpiał wskutek działań wojennych.

Słynni ludzie związani z Wojniczem

W Wojniczu jest żywa tradycja związana z pobytem w 1239 r. Św. Kingi, która jako węgierska księżniczka spotkała się ze swym przyszłym mężem księciem Bolkiem.
W Wojniczu gościła też Św. Jadwiga w 1349 r. Pobyt w Wojniczu obu królowych Polski: Św. Kingi i Św. Jadwigi upamiętnili Wojniczanie (z inicjatywy Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Wojnickiej) tablicami odlanymi w brązie z odpowiednimi napisami. Tablice zostały wmurowane w czerwcu 1999 r. (w przeddzień kanonizacji Św. Kingi) na elewacji jednej z kamienic w Rynku.
Władysław Jordan (1819-1891) uczestniczył w przygotowaniu i walczył w Powstaniu Krakowskim w 1846 r. Po upadku powstania wyjechał do Paryża, gdzie związał się na całe życie z Hotelem Lambert tzn. z obozem arystokratyczno-konserwatorskim Wielkiej Emigracji Czartoryskich. W 1848 r. wraz ze swym bratem Zygmuntem wziął udział w Powstaniu Węgierskim. Był adiutantem gen. Józefa Bema - bohatera narodowego Węgier. Od 1857 r. był ambasadorem Hotelu Lambert na Bałkanach, w Persji i na Kaukazie, a następnie w Turcji. Pod koniec życia zamieszkał w Wojniczu u bliskiej rodziny. Zmarł w Wojniczu w 1891 r. i został pochowany na cmentarzu w Wojniczu. Jego grób odwiedzają często turyści węgierscy.
dr Wiktor Łowczowski (1865-1939)- lekarz, twórca Towarzystwa Gminastycznego "Sokół" w Wojniczu, z jego inicjatywy wybudowany został budynek "Sokoła" (obecnie kino), a także Pomnik Niepodległości na rynku wojnickim.
Gustaw Dobek Gryf Łowczowski (1897-1984), syn Wiktora. Legionista, uczestnik bitwy pod Łowczówkiem. Uczestnik I wojny światowej, wojny polsko - bolszewickiej i II wojny światowej w armii gen. Andersa. Dowódca III Brygady Strzelców Karpackich, która wyzwoliła Bolonię. Autor kilku książek o tematyce wojskowej wydanych w Londynie.
Zmarł w Londynie, jego prochy sprowadzono do Polski, złożono na Cmentarzu Legionowym w Łowczówku. (gm. Pleśna). Wojniczanie ufundowali tablicę pamiątkową, która znajduje się na elewacji kamienicy (ul. Jagiellońska)
O. Antoni Mirochna (1908-1989), franciszkanin, wyjechał wraz ze św. Maksymilianem Kolbe do Japonii. W 1940 r. został przełożonym klasztoru założonego przez św. Maksymiliana Kolbe w Nagasaki, a następnie założył zgromadzenie zakonne SS Franciszkanów Rycerstwa Niepokalanej, któremu zlecił opiekę nad niepełnosprawnymi. Uhonorowany został wysokimi odznaczeniami japońskimi, m.in. Orderem Skarbu. Przeżył w Nagasaki wybuch bomby atomowej. W wojnickich zbiorach muzealnych znajduje się kolekcja lalek japońskich - darów O. Antoniego Mirochny.

Jeśli interesują cię wojnickie zabytki, kliknij tutaj.